Literatuur of Lectuur, Publiek Geheim, Bernlef, September 2011

Publiek Geheim

Bernlef, Publiek Geheim, 1987, Uitg. Querido Amsterdam/Antwerpen, 303 blz., Roman

Door Bas Klop

Samenvatting

Istvan Bér werkt bij de staatstelevisie en heeft de opdracht gekregen een film over de schrijver Tomas Szass te maken. Clara is net afgestudeerd en zij wordt zijn collega bij het maken van de film. Yoeri is zijn andere collega en de monteur van de film. Tomas Szass is een schrijver uit de tijd dat het land nog officieel communistisch was. Tegenwoordig verschuilt het communisme zich achter gesloten deuren in de vorm van de Mefap. Hij heeft in de gevangenis gezeten, maar is vervroegd vrijgelaten, om wat hij heeft geschreven en gezegd; de vrijheiden die een schrijver zijn gegund. Op zijn oude dag wil hij niets meer te maken hebben met de staat.

Istvan krijgt beeldmateriaal ter beschikking gesteld uit het staatsarchief met een daarbij passende tekst en filmt zelf ook nog zijn interview met Tomas Szass, die besluit mee te werken aan de film, omdat hierin de waarheid en niets meer of minder vertoond zou worden. Istvan vind de tekst in zijn geheel niet passen bij de film en schrijft zijn eigen versie. Lastig vindt hij het om de grenzen vast te stellen waarin hij zijn commentaar schrijft. De Mefap is overal dat weet iedereen, dus ook Istvan.

Clara besluit tijdens het maken van de film het resmateriaal mee te nemen naar huis, zonder dat Istvan hiervan weet, omdat ze het zo zonde vindt. Later verandert deze opwelling van cultuurvriendelijkheid in een verplichting om de waarheid te bewaren. Ze besluit om met haar vriendin Judith een andere film te maken als ze ziet hoe Istvan wordt dwarsgezeten door de Mefap en zijn film langzaam verandert in staatspropaganda. Hiervoor gaat Clara nog een keer op bezoek bij Tomas om niewe opnames te maken, maar deze keer wil ze alles weten; de waarheid en niets anders. Waarom werd hij vervroegd vrijgelaten?

Szass was inmiddels begonnen aan een nieuw boek en zocht nog naar inspiratie voor de vrouwelijke figuren; een mooie kans.
Uiteindelijk overlijdt Tomas Szass. Voor de staatstelevisie is dit een mooi moment om de film te vertonen. Istvan heeft tijdens het maken van de film enorm geleden. Als televisiemaker wilde hij immers altijd mooie, échte programma’s aan een zo’n groot mogelijk publiek tonen. Daarom stuurt zijn baas hem naar Amerika voor een andere film om zo de oproer te ontlopen.

Clara besluit dat dit het goede moment is om hem over haar film te vertellen. Ze vraagt hem haar film mee te brengen naar Amerika om hem daar te vertonen. Maar Istvan doet dit niet om de simpele reden dat kapitalisten er niets van zouden begrijpen.
Ze besluit dat het eigenlijk ook wel goed is geweest zo. Samen met Judith kijkt ze de film op tv, maar ze zien met afgeweken ogen aan hoe de waarheid wordt verhuld achter staatspropaganda. Ze zetten hun eigen film op, de waarheid leeft het langst. Leugens bergen alleen maar leugens.

Gevarieerd taalgebruik;

Nadruk op beschrijvingen, sfeer, gedachten

‘Ik heb onder deze nieuwe kameraden gevoeld hoe er een plotselinge broederschap ontstond, hoe mijn hart zich openstelde, hoe het opbloeide.(…)En hoevele malen niet zijn mij de tranen in de ogen geschoten, tranen van buitensporige vreugde, tranen van tederheid en liefde. ( p. 63 )

Soms ingewikkelde zinstructuur;
Het boek stelt enige eisen aan de parate kennis; vocabulaire, historische kennis etc.