Camera
Obscura
Romantisch(?)
De Camera 0bscura was een reality soap. Het
was natuurlijk geen televisieprogramma, maar er zijn wel veel gelijkenissen.
Wat je voorgeschoteld krijgt, zijn een hele reeks situaties die soms dramatisch
zijn, maar vaker nog grappig. Die situaties zijn geïnspireerd door echte
gebeurtenissen. En ze gaan in de eerste plaats over gewone mensen. De Camera Obscura
verscheen ook niet in één keer, maar het boek werd steeds opnieuw uitgegeven.
En telkens – zoals bij een nieuwe aflevering van een soap – kwamen er van die
situaties van gewone mensen bij. En net als sommige reality soaps kende de
Camera Obscura een gigantisch succes. Niet voor enkele seizoenen, maar de hele
negentiende eeuw lang. De laatste druk verscheen nog in 2002.[1]
De Romantiek
De stroming Romantiek valt misschien het best te omschrijven als
een voortzetting van de religie met esthetische middelen. Anders gezegd: het
gedachtegoed uit de Middeleeuwen (religie) gecombineerd met schoonheid. Het is een stroming die zich sterk richt op
de natuur. Nooit eerder in de geschiedenis, bij voorgaande stromingen, is de
natuur in de literatuur zo overheersend aanwezig geweest. Verder werd de
kunstenaar (en dus ook de auteur) gezien als een verheven persoon, een genie.
Om de natuur een waardige omschrijving te geven, waarbij het gevoel een zeer
belangrijke rol speelt, werd veel gebruik gemaakt van poëzie. De poëzie krijgt
in de Romantiek dan ook een sterke impuls. Een ander zeer belangrijk aspect van
de Romantiek is dat men voor het eerst in de geschiedenis op zoek gaat naar
gemeenschappelijke kenmerken van de mens, maar ook naar wat ons verschillend
maakt. Zo ontstaan het universalisme, de opvatting dat alle mensen gelijk zijn
en samen een natie vormen, en het particularisme, de opvatting dat elk mens
anders is. In het algemeen is te stellen dat de Romantiek zich kenmerkt door
non-conformisme, zicht afzetten tegen het gewone leven via individualisme en
opstandigheid en escapisme, vluchten uit het gewone leven.[2]
De Camera Obscura
De Camera Obscura is dus een verzameling van op opzichzelfstaande verhalen.
Van die verhalen zij er twee zeker het noemen waard: “Een onaangenaam mens in
de Haarlemmerhout” en “De familie Stastok.” In een onaangenaam mens in de Haarlemmerhout vertelt Hildebrand over zijn verre
neef uit Amsterdam, genaamd Nurks. Drie jaar geleden kreeg hij plotseling een
brief van hem, waarin hij aankondigt dat hij op bezoek zou komen. Eigenlijk had
Hildebrand al andere plannen die dag, maar hij moest deze maar verplaatsen. Boerhave,
de vriend waarmee Hildebrand had afgesproken, moest maar met hem en Nurks
meegaan. Direct bij aankomst maakt Boerhave al kennis met de hatelijke
uitspraken van Nurks. Na de koffiemaaltijd begeeft het gezelschap zich
Houtwaarts, naar 'Stoffels'. Al snel heeft iedereen last van Nurks' gedrag.
Gelukkig kunnen ze hem aan het einde van dag in een diligence weer huiswaarts
sturen. Het verhaal van de familie
Stastok gaat over Hildebrand, natuurlijk, die een tijdje bij zijn familie
op bezoek komt.
Is Camera Obscura van Hildebrand, een pseudoniem voor Nicolaas
Beets, nu kenmerkend voor de Romantiek? Is de tekst representatief voor het
gedachtegoed van deze periode? Als het aan mij ligt niet. De Romantiek is een
stroming die zich sterk richt op de natuur. Alles draait om het gevoel en de
ervaring, waarbij het sublieme, niet in de hedendaagse betekenis, een van de
hoofdthema’s is. Het is een periode waarin men alles wil begrijpen, maar ook
realiseert dat men dat niet kan. Onze detectives, griezelverhalen en sciencefiction
komen hier tot bloei, waarbij men andere werkelijkheden creëert. Dit principe
kom je simpelweg niet tegen in Camera
Obscura; dat is gewoonweg een beschrijving van ervaringen. Nu wil ik het
geweldige werk van Beets niet afschrijven als niet-romantisch, want ik denk er
wel degelijk een desbetreffend aspect in te zien: non-conformisme; Beets lijkt
zich, in mijn ogen, met dit werk, te hebben willen afscheiden van wat gewoon
was. Dit doet hij door ,in plaats van het boek vorm te geven zoals dat altijd
gedaan wordt, dus een 431 pagina’s lang verhaal, meerdere, relatief kleinere,
verhalen te vertellen. Hieruit blijkt volgens mij een soort individualisme en
opstandigheid, waarmee Beets heeft geprobeerd om anders te zijn en te
protesteren tegen de gewone gang van zaken.
Al met al beweer ik dus dat Camera
Obscura van Nicolaas Beets niet kenmerkend is voor het gedachtegoed van de
Romantiek. Dit vanwege het feit dat de nadruk niet ligt op de natuur of het
gevoel. Volgens mij had Nicolaas Beets de volgende afslag genomen, het
realisme, terwijl hij in zijn spiegel keek of er niets van achteren kwam.
